Hợp đồng

Bất khả kháng và hoàn cảnh thay đổi cơ bản

Bão lũ, dịch bệnh, cấm vận, giá nguyên liệu tăng vọt: khi nào được miễn trách nhiệm, khi nào được đàm phán lại, và cách viết điều khoản để thực sự dùng được.

Mr. Dan
Mr. DanHơn 10 năm kinh nghiệm xuất khẩu

Những năm gần đây, dịch bệnh, xung đột và khủng hoảng vận tải khiến nhiều doanh nghiệp không thể giao hàng đúng hợp đồng. Ai có điều khoản bất khả kháng tốt thì được miễn trách, ai không có thì phải bồi thường.

Bất khả kháng (force majeure) là gì

Là sự kiện xảy ra khách quan, không lường trước được, không khắc phục được dù đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết. Ví dụ thường được liệt kê:

  • Thiên tai: bão, lũ, động đất, hạn hán, hoả hoạn.
  • Dịch bệnh và lệnh phong toả của nhà nước.
  • Chiến tranh, bạo loạn, cấm vận, đình công diện rộng.
  • Quyết định của cơ quan nhà nước cấm xuất khẩu, nhập khẩu mặt hàng.

Viết điều khoản thế nào cho dùng được

  • Liệt kê cụ thể các sự kiện, kèm cụm "và các sự kiện tương tự khác".
  • Nghĩa vụ thông báo: bên gặp sự kiện phải thông báo trong thời hạn nhất định, ví dụ 7 ngày, kèm giấy xác nhận của cơ quan có thẩm quyền như phòng thương mại, chính quyền địa phương.
  • Hệ quả: thời hạn thực hiện được kéo dài tương ứng. Nếu sự kiện kéo dài quá một thời hạn, ví dụ 60 ngày, mỗi bên có quyền chấm dứt hợp đồng mà không phải bồi thường.
  • Nghĩa vụ hạn chế thiệt hại: các bên phải nỗ lực giảm thiểu thiệt hại.

Biến động giá có phải bất khả kháng?

Thông thường không. Giá nguyên liệu tăng, cước tàu tăng là rủi ro kinh doanh. Nếu lo ngại, hãy thêm điều khoản hoàn cảnh thay đổi cơ bản (hardship): khi chi phí tăng vượt một ngưỡng cụ thể, các bên phải đàm phán lại giá. Hoặc dùng điều khoản điều chỉnh giá theo chỉ số thị trường cho hợp đồng dài hạn.

Lưu ý pháp lý

Cách hiểu bất khả kháng khác nhau giữa các hệ thống pháp luật. Hợp đồng chọn luật nước nào thì áp dụng cách hiểu của nước đó. Vì vậy điều khoản càng cụ thể càng ít phụ thuộc vào cách diễn giải của toà án hay trọng tài.