Nông sản hữu cơ: chứng nhận, thị trường và bài toán hiệu quả
Giá cao hơn, khách trung thành, nhưng chứng nhận tốn kém và năng suất thấp hơn. Những gì cần biết trước khi chuyển đổi sang sản xuất hữu cơ cho xuất khẩu.
Nhu cầu thực phẩm hữu cơ ở châu Âu, Mỹ, Nhật, Hàn tăng ổn định nhiều năm. Các sản phẩm như cà phê, hồ tiêu, quế, hồi, dừa, trái cây sấy, gạo hữu cơ của Việt Nam đã có chỗ đứng.
Chứng nhận theo thị trường
Mỗi thị trường có quy định hữu cơ riêng, sản phẩm phải được chứng nhận theo quy định của nước nhập khẩu:
- EU: quy định hữu cơ của EU, chứng nhận bởi tổ chức được EU công nhận.
- Mỹ: chương trình hữu cơ quốc gia (USDA Organic).
- Nhật Bản: tiêu chuẩn JAS hữu cơ.
- Hàn Quốc, Canada và các nước khác có hệ thống riêng, một số có thoả thuận tương đương.
- TCVN hữu cơ của Việt Nam dùng cho thị trường trong nước.
Điều kiện cơ bản
- Thời gian chuyển đổi: đất phải ngừng dùng hoá chất tổng hợp trong một khoảng thời gian theo quy định, thường từ 2–3 năm tuỳ loại cây và tiêu chuẩn.
- Không dùng phân bón hoá học, thuốc bảo vệ thực vật tổng hợp, giống biến đổi gen.
- Có vùng đệm cách ly với khu vực canh tác thông thường.
- Hồ sơ ghi chép đầy đủ, truy xuất nguồn gốc từ ruộng đến lô hàng.
- Kiểm tra, đánh giá định kỳ.
Bài toán kinh tế
- Năng suất thường thấp hơn trong giai đoạn đầu.
- Chi phí chứng nhận, kiểm tra hằng năm.
- Giá bán cao hơn hàng thông thường, nhưng mức chênh lệch khác nhau tuỳ sản phẩm và thị trường.
- Cần đầu ra ổn định. Hãy tìm khách trước, hoặc song song với quá trình chuyển đổi.
Mô hình phù hợp
- Liên kết nông hộ theo nhóm, áp dụng chứng nhận nhóm để giảm chi phí.
- Doanh nghiệp đầu tư kỹ thuật, bao tiêu sản phẩm.
- Kết hợp hữu cơ với thương mại công bằng hoặc chứng nhận bền vững để tăng giá trị.
Cảnh báo
Gian lận hữu cơ bị xử lý rất nghiêm. Một lô hàng phát hiện dư lượng thuốc có thể khiến cả chứng nhận bị thu hồi. Kiểm soát chặt từng khâu là bắt buộc.