Xuất khẩu tôm và thủy sản: thị trường, quy định và cạnh tranh
Tôm là mặt hàng thủy sản chủ lực của Việt Nam. Các quy định quan trọng ở Mỹ, EU, Nhật Bản và cách nâng sức cạnh tranh trước đối thủ Ecuador, Ấn Độ.
Thủy sản là ngành xuất khẩu lớn của Việt Nam với tôm, cá tra, cá ngừ, mực, bạch tuộc và nhiều sản phẩm khác. Tôm, gồm tôm thẻ chân trắng và tôm sú, đóng góp tỷ trọng lớn nhất.
Thị trường chính của tôm
- Mỹ: thị trường lớn. Tôm Việt Nam chịu các biện pháp chống bán phá giá, chống trợ cấp tuỳ theo kết quả điều tra định kỳ. Chương trình giám sát thủy sản nhập khẩu (SIMP) yêu cầu truy xuất nguồn gốc với tôm và một số loài.
- Nhật Bản: ưa chuộng sản phẩm chế biến giá trị gia tăng (tôm nobashi, tôm tẩm bột, sushi), yêu cầu chất lượng rất cao.
- EU: ưu đãi thuế từ EVFTA, yêu cầu nghiêm ngặt về dư lượng kháng sinh, an toàn thực phẩm; doanh nghiệp phải có mã số được phép xuất khẩu vào EU.
- Trung Quốc, Hàn Quốc, Úc, Canada, Anh.
Yêu cầu quan trọng
- Kháng sinh và hoá chất cấm: kiểm soát chặt từ khâu nuôi, kiểm nghiệm từng lô.
- Truy xuất nguồn gốc: từ ao nuôi, trại giống, thức ăn đến nhà máy.
- Chứng nhận: ASC, BAP, GlobalG.A.P. cho nuôi trồng; BRCGS, IFS, HACCP cho chế biến.
- Danh sách doanh nghiệp được phép xuất khẩu vào một số thị trường do cơ quan thẩm quyền của nước nhập khẩu công nhận.
Với thủy sản khai thác
Quy định chống khai thác bất hợp pháp, không báo cáo, không theo quy định (IUU) của EU ảnh hưởng lớn đến hải sản khai thác. Doanh nghiệp cần đảm bảo nguồn nguyên liệu hợp pháp, có hồ sơ truy xuất đầy đủ.
Cạnh tranh
Ecuador và Ấn Độ có lợi thế giá thành tôm nguyên liệu. Việt Nam cạnh tranh bằng sản phẩm chế biến sâu, chất lượng ổn định, đáp ứng đơn hàng đa dạng và ưu đãi thuế ở một số thị trường.
Lời khuyên
Doanh nghiệp nhỏ có thể tập trung vào sản phẩm chế biến đặc thù, thị trường ngách hoặc sản phẩm có chứng nhận bền vững, thay vì cạnh tranh trực tiếp bằng giá ở tôm nguyên liệu.